6.1 Η Οικονομία σε Παγκόσμιο Πλαίσιο
Είναι ένα από τα πιο «εξωστρεφή» θέματα,
όπου πλέον η οικονομία παύει να είναι ένα κλειστό σύστημα και γίνεται ένα δίκτυο
αλληλεπιδράσεων ανάμεσα σε χώρες, επιχειρήσεις, νομίσματα και θεσμούς.
Καμία οικονομία δεν λειτουργεί απομονωμένη.
Ακόμη και οι πιο κλειστές χώρες εξαρτώνται από:
- εισαγωγές βασικών αγαθών,
- εξαγωγές προϊόντων,
- διεθνείς τιμές ενέργειας,
- συναλλαγματικές ισοτιμίες,
- παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές ροές.
Η διεθνής οικονομία είναι το σύνολο
των ανταλλαγών, ροών
και σχέσεων, οι
οποίες συνδέουν οικονομικά τις χώρες μεταξύ τους.
6.2 Το Διεθνές Εμπόριο
Το εμπόριο είναι η πιο θεμελιώδης
μορφή οικονομικής σύνδεσης μεταξύ χωρών. Μέσα από αυτό οι οικονομίες
ανταλλάσσουν αγαθά, υπηρεσίες και τεχνογνωσία, αξιοποιώντας τα πλεονεκτήματα
που διαθέτει η καθεμία. Το εμπόριο αποτελεί την πιο βασική μορφή διεθνούς οικονομικής
αλληλεπίδρασης.
Γιατί εμπορεύονται οι χώρες
- έχουν διαφορετικούς πόρους,
- έχουν διαφορετικό κλίμα,
τεχνολογία,
δεξιότητες,
- η εξειδίκευση αυξάνει
την παραγωγικότητα,
- το εμπόριο επιτρέπει μεγαλύτερη
ποικιλία
αγαθών.
Το εμπόριο δεν είναι παιχνίδι μηδενικού
αθροίσματος, καθώς η σύγχρονη οικονομική σκέψη δείχνει ότι το εμπόριο μπορεί να
ωφελήσει όλες τις πλευρές. Δεν σημαίνει πως «ό,τι κερδίζει η μία χώρα το χάνει
η άλλη». Αντίθετα:
- αυξάνει την ευημερία,
- μειώνει το κόστος,
- ενισχύει την παραγωγικότητα,
- προωθεί την καινοτομία,
- δημιουργεί νέες ευκαιρίες
ανάπτυξης.
Το διεθνές εμπόριο είναι ένας
μηχανισμός αμοιβαίου οφέλους,
όταν λειτουργεί σε συνθήκες θεσμικής σταθερότητας και δίκαιου ανταγωνισμού
ανάμεσα στα κράτη.
6.3 Το Συγκριτικό Πλεονέκτημα
Η πιο θεμελιώδης ιδέα στο διεθνές
εμπόριο είναι το συγκριτικό
πλεονέκτημα, που διατύπωσε ο Άγγλος οικονομολόγος David Ricardo (βλ.
2.5, Β).
Τι λέει:
Ακόμη κι αν μια χώρα είναι καλύτερη
σε όλα από μια άλλη, το εμπόριο ωφελεί και τις δύο, εφόσον η καθεμία εξειδικεύεται
σε αυτό που έχει το μικρότερο κόστος
ευκαιρίας.
Παράδειγμα (απλοποιημένο):
- Η χώρα Α είναι καλύτερη στην
παραγωγή και κρασιού και υφασμάτων.
- Όμως, η σχετική της υπεροχή στο
κρασί είναι μεγαλύτερη.
- Άρα συμφέρει να εξειδικευτεί
στο κρασί και να εισάγει υφάσματα.
Το συγκριτικό πλεονέκτημα εξηγεί επαρκώς
γιατί το εμπόριο είναι τόσο ισχυρό εργαλείο ανάπτυξης για μία χώρα.
6.4 Ισοζύγιο Πληρωμών
Το ισοζύγιο πληρωμών καταγράφει όλες
τις οικονομικές συναλλαγές μιας χώρας με τον υπόλοιπο κόσμο. Αποτελείται από
δύο βασικά μέρη:
1. Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών
- εμπόριο αγαθών,
- εμπόριο υπηρεσιών,
- εισοδήματα από επενδύσεις,
- μεταβιβάσεις (π.χ. εμβάσματα).
2. Κεφαλαιακό και Χρηματοοικονομικό
Ισοζύγιο
- επενδύσεις σε επιχειρήσεις,
- αγορές ομολόγων,
- τραπεζικές ροές,
- άμεσες ξένες επενδύσεις.
Το ισοζύγιο πληρωμών είναι πολύ
σημαντικό, γιατί δείχνει το αν μια χώρα είναι καθαρός δανειστής ή καθαρός
δανειζόμενος.
6.5 Συναλλαγματικές Ισοτιμίες
Η συναλλαγματική ισοτιμία είναι η
τιμή ενός νομίσματος σε όρους ενός άλλου νομίσματος.
Τύποι συστημάτων ισοτιμιών
- Σταθερές ισοτιμίες (το νόμισμα συνδέεται με άλλο
ή με χρυσό),
- Ελεύθερα κυμαινόμενες ισοτιμίες (η αγορά καθορίζει την τιμή),
- Μικτά συστήματα (παρεμβάσεις κεντρικών
τραπεζών).
Τι επηρεάζει τις ισοτιμίες;
- επιτόκια,
- πληθωρισμός,
- προσδοκίες,
- εμπορικά ισοζύγια,
- πολιτική σταθερότητα,
- ροές κεφαλαίων.
Η ισοτιμία επηρεάζει τις εξαγωγές,
τις εισαγωγές αλλά και την ανταγωνιστικότητα μιας χώρας.
6.6 Παγκοσμιοποίηση
Η παγκοσμιοποίηση αποτελεί την
διαδικασία μέσω της οποίας οι οικονομίες γίνονται όλο και πιο διασυνδεδεμένες
μεταξύ τους παγκόσμια.
Πτυχές της παγκοσμιοποίησης
- διεθνές εμπόριο,
- μετακίνηση κεφαλαίων,
- πολυεθνικές επιχειρήσεις,
- τεχνολογική διάχυση,
- μεταναστευτικές ροές,
- παγκόσμιες αλυσίδες παραγωγής.
Οφέλη
- χαμηλότερες τιμές,
- μεγαλύτερη ποικιλία αγαθών,
- ταχύτερη διάδοση τεχνολογίας,
- αύξηση παραγωγικότητας.
Προκλήσεις
- ανισότητες ανάμεσα στις χώρες,
- απώλεια θέσεων εργασίας σε ορισμένους
κλάδους,
- εξάρτηση από διεθνείς κρίσεις,
- περιβαλλοντικές πιέσεις.
Η παγκοσμιοποίηση είναι δύναμη
ανάπτυξης αλλά και πηγή εντάσεων ανάμεσα στις χώρες διεθνώς.
6.7 Διεθνείς Οργανισμοί
Η διεθνής οικονομία δεν λειτουργεί
χωρίς θεσμούς, οι οποίοι έχουν ως σκοπό να συντονίζουν τις σχέσεις μεταξύ
χωρών.
Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ)
- παρέχει δάνεια σε χώρες με
κρίσεις ισοζυγίου,
- επιβάλλει προγράμματα προσαρμογής,
- παρακολουθεί την παγκόσμια
οικονομία.
Παγκόσμια Τράπεζα
- χρηματοδοτεί αναπτυξιακά
έργα,
- στηρίζει φτωχότερες χώρες,
- προωθεί θεσμικές μεταρρυθμίσεις.
Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου (ΠΟΕ)
- θέτει κανόνες για το
εμπόριο,
- επιλύει εμπορικές διαφορές,
- προωθεί την ελευθέρωση
του εμπορίου.
Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας
και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) - Ομάδα
των Είκοσι (G20) - Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ)
- συντονισμός πολιτικών,
- ανταλλαγή δεδομένων,
- κοινά πρότυπα και κανονισμοί.
Οι οργανισμοί αυτοί λειτουργούν ως
«διαιτητές» και «μηχανικοί» του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος.
6.8 Διεθνείς Κρίσεις
Οι διεθνείς οικονομικές κρίσεις
μεταδίδονται εύκολα σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο στην εποχή μας.
Τύποι διεθνών κρίσεων
- κρίσεις χρέους,
- νομισματικές κρίσεις,
- τραπεζικές κρίσεις,
- κρίσεις εμπορίου,
- ενεργειακές κρίσεις.
Μηχανισμοί μετάδοσης
- χρηματοπιστωτικές ροές,
- εμπορικές αλυσίδες,
- προσδοκίες επενδυτών,
- συναλλαγματικές ισοτιμίες.
Η διεθνής οικονομία είναι ένα
σύστημα, στο οποίο ένα οικονομικό σοκ σε μια χώρα μπορεί να επηρεάσει ακόμα και
ολόκληρο τον κόσμο.
6.9 Η Διεθνής Οικονομία ως Δίκτυο
Η διεθνής οικονομία μοιάζει πολύ με
ένα δίκτυο κόμβων και
συνδέσεων, καθώς:
- οι χώρες είναι κόμβοι,
- οι εμπορικές ροές είναι συνδέσεις,
- οι χρηματοπιστωτικές ροές είναι
κανάλια,
- οι ισοτιμίες είναι μετασχηματιστές
αξίας.
Η δύναμη μιας χώρας εξαρτάται από
τους εξής παράγοντες:
- το μέγεθος της
οικονομίας της,
- τη θέση της στο δίκτυο,
- την τεχνολογία της,
- την αξιοπιστία των
θεσμών της,
- τη σταθερότητα του
νομίσματός της.
Η διεθνής οικονομία, επομένως, είναι ένα σύστημα στο οποίο η ισχύς και η αλληλεξάρτηση των χωρών συνυπάρχουν. Η διεθνής οικονομία δεν είναι ένας απλός χώρος ανταλλαγών, είναι ένα σύστημα στο οποίο οι χώρες συνδέονται μέσω εμπορίου, επενδύσεων, τεχνολογίας, χρηματοπιστωτικών ροών και θεσμών. Καμία χώρα δεν είναι πλήρως αυτάρκης. Έτσι, η διεθνής οικονομία είναι ένα πεδίο όπου:
- οι χώρες συνεργάζονται για κοινά οφέλη,
- αλλά και οι χώρες ανταγωνίζονται για επιρροή,
- ενώ οι
χώρες παραμένουν αλληλοεξαρτώμενες
σε βαθμό που καμία δεν μπορεί να απομονωθεί χωρίς κόστος.
Όλες οι χώρες χρειάζονται
πόρους, αγορές, τεχνολογία και σταθερότητα. Ταυτόχρονα, οι μεγάλες οικονομίες
μπορούν να διαμορφώνουν κανόνες, να επηρεάζουν τις ροές κεφαλαίων και να
καθορίζουν πρότυπα. Με άλλα λόγια: Η διεθνής οικονομία είναι ένα
σύστημα όπου η ισχύς και η αλληλεξάρτηση δεν αλληλοαναιρούνται,
αλλά συνυπάρχουν και διαμορφώνουν τον κόσμο μας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου